Kettingslijtage meten: wanneer vervang je ketting én cassette?

Er is geen onderdeel waarop je zo makkelijk geld bespaart — of verliest — als de ketting. Wie op tijd vervangt, rijdt jarenlang op dezelfde cassette; wie te lang doorrijdt, koopt in één keer een complete aandrijfset. Het verschil tussen die twee zit in één simpele meting die je thuis in tien seconden doet.

Waarom een ketting "rekt"

Een ketting rekt niet echt — het staal wordt niet langer. Wat er gebeurt: in elke schakel draait een pen in een busje, en dat contactvlak slijt. Elke schakel wordt daardoor een fractie langer, en over ruim honderd schakels telt dat op tot meetbare "rek". Vuil versnelt het proces enorm: zand en olie vormen samen een slijppasta die precies op die contactvlakken zijn werk doet. Een slecht onderhouden ketting in een nat najaar slijt daardoor makkelijk twee tot drie keer zo snel als een schone, gesmeerde ketting in de zomer.

De steek van een nieuwe ketting is exact een halve inch: 12,7 mm. Zodra die steek groeit, valt de ketting niet meer precies in de tanden van cassette en kettingbladen — en daar begint het dure deel van het verhaal.

De grenzen: 0,5, 0,75 en 1,0 procent

Hoe meer versnellingen, hoe smaller de ketting en hoe nauwer de toleranties — vandaar de strengere grens bij 11- en 12-speed. Boven de 1% heeft de versleten ketting de tanden van de cassette al naar zijn eigen, langere steek gevormd.

Zo meet je kettingslijtage

Met een checker. Steek de vaste pin tussen twee rollen en kijk of de meetzijde (0,5% of 0,75%) tussen de rollen valt. Valt hij er vlak in, dan is de grens bereikt. Meet op twee of drie plekken; een ketting slijt niet overal even hard.

Met een liniaal of rolmaat. Meet twaalf hele schakels van pen tot pen: nieuw is dat exact 304,8 mm. Bij 306,3 mm (+1,5 mm) zit je op 0,5%, bij 307,8 mm (+3 mm) op 1,0%. Houd de ketting tijdens het meten licht op spanning.

Meet elke 500 km, en vaker in natte periodes. Hoe lang een ketting meegaat, verschilt enorm — grofweg 2.000 tot 6.000 km bij 11- en 12-speed — en dat verschil zit vrijwel volledig in onderhoud, vermogen en weer.

Wat er gebeurt als je doorrijdt

Cassette en kettingbladen passen zich aan de langere steek aan: de tanden slijten hol en krijgen het bekende haaientandprofiel. Leg je daarna een nieuwe ketting op die vervormde tanden, dan grijpt hij niet meer goed en slaat hij over onder belasting — precies op het moment dat je kracht zet, sprintend of bergop. Dan is er geen weg terug: cassette vervangen, en vaak kettingbladen erbij.

De rekensom is simpel. Een cassette kost al snel twee tot vier keer zoveel als een ketting, en kettingbladen komen daar nog bovenop. Wie bij 0,5% vervangt, rijdt doorgaans twee tot drie kettingen op één cassette; wie doorrijdt tot het ratelt, vervangt alles tegelijk. Op tijd een ketting monteren is daarmee de goedkoopste vorm van onderhoud die er bestaat.

Quick-link of pin?

Moderne kettingen sluit je met een quick-link (missing link) of met een borgpen. De praktijk:

• Quick-links zijn bij 11- en 12-speed volgens Shimano en SRAM officieel eenmalig te gebruiken; van KMC bestaan herbruikbare varianten voor lagere versnellingsaantallen. Een quick-linktang maakt openen en sluiten een stuk makkelijker.
• Borgpennen (Shimano) werken prima, maar zijn echt eenmalig en vragen een goede kettingpons.
• Monteer bij elke nieuwe ketting een nieuwe link, en leg een reservelink in je zadeltasje — het lichtste reserveonderdeel dat bestaat.

Let bij 12-speed ook op de looprichting: veel kettingen (onder andere Shimano) hebben een voorgeschreven montagerichting, met het opschrift aan de buitenkant.

Kort samengevat

Checker kopen, elke 500 km meten, vervangen op 0,5% (11/12-speed) of 0,75% (t/m 10-speed) — en je cassette gaat seizoenen mee. Twijfel je of je ketting, of inmiddels je cassette, nog goed is? Loop binnen in Hapert; de checker erin steken is zo gebeurd en dan weet je het zeker.